تداخل غذا و دارو

تداخل غذا و دارو
​برخی از داروها از غذاهایی که ما می خوریم تاثیر می پذیرد که ما آن را تداخل غذا و دارو می نامیم؛ولی ضرورتی برای تغییر درمان دارویی یا رژیم غذایی برای اجتناب از تداخل دارویی وجود ندارد.به هرحال بعضی تغییرات کوچک برای داروهای خاصی لازم است. این اطلاعات شما را از تداخل دارویی و راه اجتناب از آن ها آگاه می کند

بخاطر داشته باشید که اطلاعات زیر کامل نیست.شما باید از پزشک، پرستار ،داروساز و یا کارشناس تغذیه بخواهید هنگامی که یک داروی جدید را تجویز می کند به تداخل دارو با غذا توجه داشته باشد .براساس شرایط درمانی بیمار پزشک ممکن است این دستورالعمل ها را تغییر دهد.


داروها می توانند بسیاری از مشکلات مربوط به سلامت را درمان کنند, به هرحال باید از ایمنی و موثر بودن آن ها اطمینان حاصل کرد.غذا و روش زندگی می تواند یک اثر  قابل توجه بر عملکرد دارو در بدن داشته باشد , غذاهای خاص و حتی سیگار می تواند با داروها تداخل کند, که این تداخل می تواند دارو را غیر موثر کند یا باعث اثرات جانبی خطرناک یا دیگر مشکلات بشود.
  
یک نوع عمده تداخل غذا با دارو زمانی است که غذا اثر دارو را خنثی کند.

 

به عنوان مثال افرادی که برای درمان فشار خون بالا دارو مصرف می کنند, نباید شیرین بیان زیادی مصرف کنند زیرا شیرین بیان فشار خون را بالا می برد.

یکی دیگر از مثال ها داروی تیرویید است .هرفردی که synthroid مصرف می کند فقط گه گاهی میتواند از غذاهای زیر استفاده کند, سویا , شلغم , کلم ,جوانه بروکسل ,کلم پیچ .این غذاها حاوی مواد شیمیایی به نام  گواتروژن هستند که می توانند مانع عملکرد تیرویید بشوند.

تداخل دارو با ارزش تغذیه ای یک غذا دومین نوع عمده تداخل دارو با غذا است.

برای مثال قرص های ضد بارداری  که می توانند با ویتامین های گروه B تداخل کنند. زنانی که قرص های ضد بارداری مصرف می کنند معمولا مقادیر کمتر از حد نرمال  فولیک اسید و ویتامین 6B در خونشان دارند.این افراد با خوردن جگر, سبزیجات تیره و بیشتر سبزیجات برگ دار مثل اسفناج و بروکلی می توانند این اثر را خنثی کنند.

داروی ضد صرع :مثلDilantin  سرعت تخریب ویتامین D را افزایش می دهد.افراد غشی و افرادی که داروی ضد صرع مصرف می کنند باید برای جایگزینی ویتامین D مقادیر بیشتر شیر و جگر  بخورند.

 
تتراسایکلین: یکی از رایج ترین داروهایی است که بسیار در آمریکا تجویز می شود.در روده تتراسایکلین با Ca باند می شود و یک ترکیب نا محلول می سازد, این به این معنی است که غذاهای غنی از Ca با این دارو تداخل می کند. اگر یک کپسول تتراسایکلین با شیر مصرف شود (منبع غنی Ca )دارو نمی تواند جذب شود. بنابراین نمی تواند به خون برسد و نقشش را انجام دهد  و همچنین Ca شیر هم جذب نمی شود. برای اینکه هم از دارو و هم از غذا استفاده کنیم بهتر است  که تتراسایکلین حداقل 1 ساعت قبل از محصولات لبنی یا 2 تا 3 ساعت بعد از یک وعده خورده شود .به دلیل اینکه  تتراسایکلین با مکمل آهن نیز واکنش می دهد اگر هردودارو استفاده می شوند  باید به همان طریق بالا عمل کنیم.

آسپرین :  وترکیبات حاوی آسپرین باعث می شود که بدن ویتامین C  را سریع تر از حالت نرمال از دست بدهد.هرکسی که بطور منظم آسپرین مصرف می کند  باید میوه و نوشیدنی های اضافی برای جایگزینی ویتامین C  مصرف کند اما این مقدار تلف شده آنقدر زیاد نیست که باعث احتیاج به مصرف قرص های مکمل بشود.

مدرها( دیورتیک ها ) : به عنوان پاک کننده بدن از مایعات اضافی عمل می کنند اما زمانی که بدن آب اضافی از دست می دهد, پتاسیم هم از دست می دهد , به بیان دیگر برای حفظ تعادل بدن رژیم غذایی روزانه باید حاوی غذای غنی از پتاسیم باشد,مثل موز, گوجه, پرتقال , آلو ,کشمش وسیب زمینی.
یک استثنا هم وجود دارد زمانی که داروهای دیورتیکی مصرف شود  که پتاسیم را حفظ کند مثل spironolactone AntiAcidمی توانند جذب فسفور رژیم غذایی را کاهش بدهد که منجر به کاهش فسفات خون می شود (Hypophosphatemia )  و با علائمی چون ضعف, بی اشتهایی و درد استخوان ها مشخص می شود.هرکسی که بطور منظم AntiAcide مصرف  می کند باید مقادیر زیادی محصولات لبنی ومقادیر متوسطی گوشت مصرف کند زیرا آن ها منابع خوب فسفات هستند. 

ARTHRITIS AND PAIN
 ANALGESIC/ANTIPYRETIC( برطرف کننده درد و تب بر)
آن ها دردهای خفیف تا متوسط را درمان می کنند.مثل acetaminophen 
برای تسکین فوری بهتر است با معده خالی مصرف شود زیرا غذا جذب آن را کاهش می دهد.

  NARCOTIC ANALGESICS(آرام بخش ,خواب آور و برطرف کننده درد )
تنها با تجویز  پزشک در دسترس هستند.آن ها آرام بخش دردهای ملایم تا متوسط هستند.با احتیاط از این داروها استفاده کنید, تنها با تجویز دکتر یا داروساز استفاده کنید.زیرا ممکن است استفاده  از آن بصورت یک عادت بشود وقتی بطور نا صحیح استفاده می شودممکن است باعث اثرات جانبی جدی شود.

ASTHMA
BRONCHODILATORS ( نایژه گشاد )
برای درمان آسم برونشلی( مربوط به نایچه ها ) ,التهاب مزمن نایچه و نفخ استفاده می شود. این گروه از  داروها مسیرهای هوا به ششها را باز می کند تا از خس خس سینه ,تنفس کوتاه و به سختی نفس کشیدن جلوگیری کند .
تاثیرات غذا روی داروهای theophyllin  می تواند بطور گسترده تغییر کند.وعده های پر چرب ممکن است مقدار theophyllin  را در بدن افزایش دهد. در حالی که غذاهای پر کربوهیدرات ممکن است مقدار آن را کاهش دهد.این مهم است که با داروسازتان درمورد اینکه کدام شکل از غذا را مصرف می کنید صحبت کنید زیرا تاثیرات متفاوت غذا به مقدار نوع غذا بستگی دارد.برای مثال غذا تاثیر کمی روی theopur  وslo_bid دارد اما جذب  theo_24  و    uniphyleرا افزایش می دهد که اثرات جانبی مثل تهوع , استفراغ ,سردرد و کج خلقی را نیزبه دنبال  دارد.
از خوردن مقادیر زیادی غذاها و نوشیدنی هایی که حاوی کافئین هستند اجتناب شود.(شکلات , کولا , کافی ,چای )زیرا هم کافئین وهم bronchodilator سیستم عصبی مرکزی را تحریک می کند.

ANTICOAGULANIS
از لخته شدن خون جلوگیری می کنند.
ویتامین K ماده ضد انعقاد را تولید می کند و ممکن است اثر NTICOAGULANISرا کاهش دهد.بنابراین خوردن غذاهای غنی از ویتامینK (بروکلی ,اسفناج, کلم پیچ ,شلغم ,گل کلم و جوانه بروکسل) محدود شود. مقادیر زیادی ویتامین E (IU400یا بیشتر) ممکن است زمان انعقادخون را افزایش دهد و خطر خون ریزی بالا رود.قبل از مصرف مکمل ویتامین E با پزشکتان صحبت کنید.

METHOTREXATE
دارویی برای درمان سرطان و داروی ضد رماتیسم
استفاده از MTX در درمان سرطان بخاطر یکسری از اثرات جانبی آن محدود است.مسمومیت معدی_روده ای  یکی از جدیترین اثرات  جانبی درمان با MTX  است..
اثرات سمی MTX بخاطر عملکرد مستقیم  آن بر بافت های دستگاه معدی_روده ای نیست بلکه نتیجه مهار سنتز dihydrofolat reductase  است .MTX با آسیب و کوتاه کردن   ) Villiپرزها ) ,نواحی سطحی روده کوچک را کاهش می دهد. سیر و مشتقات آن ویژگی های بیولوژیکی متنوعی دارد مثل خاصیت ضد میکروبی ,فعالیت های ضد انعقادی ,افزایش سیستم ایمنی و خاصیت ضد توموری آن.
 عصاره سیر چند ساله ممکن است در درمان سرطان با MTX مفید باشد زیرا اثر تخریب روده ای MTX را کاهش می دهد.
  
اثرات غذا روی زیست دسترسی نسبیbiskalcitrate   bismuth,metronidazol  ,tetracycline و اثر غذا بر کپسول ترکیبی BMT در ریشه کنی هلیکو باکتر پیلوری.

غذا بطور قابل ملاحظه ای  زیست دسترسی هر سه دارو را کاهش می دهد اما بر ترکیب آن ها تاثیری ندارد.
با وجود اینکه غذا زیست دسترسی داروها را کاهش می دهد در آزمایشات درمانی ,کپسول BMT بعد از غذا تجویز شد که میزان ریشه کنی هلیکو باکتر پیلوری 90% بود.احتمالا معده زمان نگهداری داروهای bismuth,metronidazol  ,tetracycline را افزایش می دهد.بنا بر این مدت مواجه با هلیکو باکتر پیلوری در موکوس معده زیاد می شود در نتیجه میزان ریشه کنی هلیکو باکتر بالا می رود.

تاثیر تداخل دارویی قره قاط(زغال لخته) با Warfarin

Warfarin یک ترکیب ضد انعقادی است.
قره قاط اثرات دارویی Warfarin را بطور قابل توجهی افزایش می دهد . تجویز همزمان قره قاط با Warfarin احتیاج به کنترل دقیقی دارد.

برخی نکات لازم:

  • بعضی دارو ها آنقدر قوی هستند که باید با معده پر یا یک خوراک مختصر مصرف شوند تا از اثرات آسیب به معده بکاهد.مثل داروهای ضد صرع(phenytion  ) هر دارو برای اثرات مطلوبش نیازمندهای خاص خود را دارد.
  • بطور کلی ولی نه همیشه بهتر است یک نوع کپسول را با غذا مصرف کنیم زیرا کپسول قبل از اینکه دارو  جذب و آزاد بشود باید حل بشود.غذا باعث کاهش  حرکت کپسول در دستگاه گوارش می شود و باعث  می شود که فرصت بیشتری  برای حل شدن پوشش دارو باشد و دارو براحتی جذب بشود.

  • اغلب اوقات داروها باعث تهوع , استفراغ و تغییر در حس چشایی می شوند. بنا بر این داروها می توانند دریافت غذایی را کاهش دهند ( کاهش اشتها ) این اثر باید مورد توجه قرار گیرد مخصوصا زمانی که تغذیه خوب برای تقویت بدن لازم است.( مثل سرطان )

  • بهترین نوشیدنی برای استفاده همراه با دارو آب است.ولی در مورد  مکمل آهن بهترین نوشیدنی آب پرتقال است . (گریپ فروت و گوجه فرنگی دیگر مواد غذایی سرشار از ویتامین C  هستند). مقادیر کمی ویتامین C می تواند توانایی بدن را در جذب آهن افزایش دهد,اگر ویتامینC  و آهن همزمان در روده حضور داشته باشند بدن آهن بیشتری را جذب خواهد کرد.
  •   نوشیدنی های کربناته به ندرت برای استفاده با دارو خوب هستند بخاطر اینکه کربنات   اسید معده را افزایش می دهد,بسیاری از داروها با مقدار زیادی اسید معده تخریب می شوند
                   

  • همانطوریکه غذا می تواند با دارو تداخل کند قرص های مواد معدنی و ویتامینی و دیگر مکمل های غذایی نیز می توانند با داروها تداخل کند. وقتی مقدار ویتامینی که مصرف می شود بسیار زیاد باشد می تواند دارو را بسیار قوی کند و برای بدن بسیار خطرناک باشد.باید به یاد داشته باشیم که مکمل های غذایی خودشان به عنوان  یک دارو هستند.


  • طبق بررسی های انجام شده غلظت چندین ویتامین ( B6, B12 ,نیاسین ,تیامین ,فولات و اسکوربیک اسید ) در خون افراد سالخورده بسیار پایین بوده است که برخی از محققان استفاده از دارو ها را علت غلظت پایین این ویتامین ها دانسته اند.  

دکتر سید مرتضی صفوی

متخصص تغذیه و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی اصفهان

و عضو علمی پورتال پایش

 

منبع:
5.British Journal of Pharmacology advance online publication 2 June 2008; doi: 10.1038/bjp.2008.210

 

مطالب مرتبط:

 

۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۶ ۰۹:۵۱
تعداد بازدید : ۶,۲۰۶

نظرات بینندگان

نام را وارد کنید
تعداد کاراکتر باقیمانده: 500
نظر خود را وارد کنید